De Peel op papier

Tekst & Beeld Edith Sont

DE_PEEL_OP_PAPIER-000

Wilma Laarakker, Wijstgronden aan de rand van de Peel (uitsnede), inkt, krijt op papier, 20 x 20 cm

Tijdens de zomermaanden tonen veertien leden van de Nederlandse Kring van Tekenaars in Museum De Wieger hun werk, geïnspireerd op het ruige landschap van de Peel en op verhalen en legenden uit deze bijzondere streek.

De Nederlandse Kring van Tekenaars werd opgericht in 1947 met als doel het tekenen niet als schets voor drukwerk of schilderijen maar als autonome kunstrichting te beoefenen. Hun toenmalige regels waren streng: geen kleur, alleen zwart-wit, liefst met pen. Over figuratief of abstract bestonden geen eisen. Kijken we naar wat er deze zomer in de Wieger hangt, dan gelden die beperkingen allang niet meer. De materiaalkeuze is breed, de tekeningen zijn zelfstandige kunstwerken en de tentoonstellingslocatie is bovendien passend.

De Peel
Ter voorbereiding op de tentoonstelling ‘De Peel op papier’ hebben veel deelnemende kunstenaars nieuw werk gemaakt dat ingaat  op de vele aspecten van de Peel. Zij trokken het gebied in om op locatie de atmosfeer te proeven van ‘De Groote Peel’, het Nationale Park met de uitgestrekte hoogveengebieden in Brabant. Anderen verdiepten zich in de geschiedenis en de verhalen over de streek. Een tekenaar met een grote affiniteit voor de vegetatie van het gebied, met de in het water staande berkenbomen, is Janneke Tangelder.

DE_PEEL_OP_PAPIER-001

Janneke Tangelder, Winters Peellandschap met berken- bomen, conté, pastelkrijt op papier, 29 x 41 cm

Zij tekent met een zeer persoonlijk en spontaan handschrift. Net als de meeste deelnemende tekenaars maakte zij het getoonde werk in het vroege voorjaar, toen de natuur  nog nauwelijks uitgelopen was. Door de gedreven snelheid van de tekeningen, lijken de weergegeven veengebieden wel haar natuurlijke habitat. Ze gebruikt weinig kleur, maar tekent met intensiteit en overgave.

Veenmoerassen
Johan Breuker heeft zich al evenzeer in dit onderwerp vastgebeten. Ook hij zoomt in op takjes en gras, maar zijn composities hebben een andere adem. Passie voor landschappen  vormt al jaren de rode draad in zijn werk en ook in de Peel heeft hij mooie locaties gevonden.

DE_PEEL_OP_PAPIER-002

Johan Breuker, Dood riet in het Griendtsveen, houtskool, pastel, pigment op papier, 50 x 80 cm

Omdat het huidige natuurbeleid niet graag ingrijpt bij verval en afsterven van de vegetatie, zien we hier compositorisch prachtige tekeningen van ondoordringbare veenmoerassen en desolate plassen met dode bomen. Vroeg in het seizoen is het bos opener dan in de zomer. In een levendig en afwisselend coloriet, werkt hij op getint papier. De kleurige tekeningen van Ank Overweel tonen een heel andere invalshoek. Ordening en compositie staan voorop. Hoge luchten, maar ook de weerspiegeling daarvan in het water in een fantasierijk coloriet, zijn even belangrijk als de genuanceerde weergave van het land. Zij werkt vaak met kleurpotlood, een arbeidsintensieve techniek, voorafgegaan door ontwerpschetsen omdat corrigeren hierbij slechts beperkt mogelijk is.

DE_PEEL_OP_PAPIER-003

Ank Overweel, Wolkenhemel boven Peellandschap, kleurpotlood op papier, 34 x 44 cm

Verleden
Maar niet alleen de realistisch weergegeven landschappen van het Peelgebied zijn het bekijken waard in Museum De Wieger. Er zijn ook de afbeeldingen en verhalen over het verleden. Jan van Spronsen, een klassiek tekenaar met klassieke materialen, heeft zich laten inspireren door de geschiedenis van het gebied. Hij maakt doorwerkte houtskooltekeningen over ‘het werken in de klot’, zoals het afgegraven veen, dat het na 1850 schaars geworden hout als brandstof moest vervangen, vroeger heette. Met krachtige lijn maakte hij grote zwart-wittekeningen van de veenwerkers. Veel indruk maken ook zijn ‘portretten’ van bekende figuren uit vroeger tijden, zoals ‘de Trommelaar’, met bijna anderhalve meter hoogte één van zijn grote tekeningen.

DE_PEEL_OP_PAPIER-004

Jan van Spronsen, De trommelaar, houtskool, pastel op papier, 140 x 100 cm

Veenheer
Godelieve Smulders en Jan Vosman hebben eveneens hun inspiratie gevonden in de verhalen, maar grotere verschillen dan tussen hun werk is bijna niet denkbaar.

DE_PEEL_OP_PAPIER-005

Godelieve Smulders, Deurnes oerlandschap (deel drieluik), inkt, gemengde techniek op papier, 240 x 120 cm

Vosman, die vrijwel uitsluitend in zwart-wit tekent en series op zijn naam heeft staan als ‘Twentse Buitenhuizen’, tekent hier met scherpe pen ‘De Veenheer’. Hij maakt vaker tekeningen met een knipoog en ik vraag me af of de Veenheer zelfs maar een kruiwagen kon vasthouden. Techniek en materiaal benadrukken op geestige wijze de ongerijmdheid. Godelieve Smulders, die ook werkzaam is als beeldhouwer, maakte voor deze tentoonstelling meer dan twee meter hoge schermen van semitransparant materiaal, die zelfstandig in de ruimte staan. Met zwarte brede kwast schetst ze daarop Peelbewoners in de lente: varkens, honden, vogels, en ook de mens.

DE_PEEL_OP_PAPIER-006

Jan Vosman, De Veenheer, pen en inkt op papier, 70 x 50 cm

 

Bokkenrijders
Het werk van Wim Worm, dat vaker gebaseerd is op sprookjes of mythologie, is een en al snel- heid en beweging, uitgevoerd met pen en inkt. Ook bij gebruik van kleur blijft het werk sterk
grafisch. Hij liet zich inspireren door de ‘Bokkenrijders’, geesten die volgens het volksgeloof als een gewapende bende ’s nachts op bokken door de lucht reden en geroofde maagden achter op hun paarden meevoerden. Als ze niet al waren verzonnen, had Worm ze wel bedacht. Hier hangen ze: grote en gruwelijke tekeningen met Oost-Indische inkt op papier. Andere kunstenaar die het verleden in Deurne oproepen zijn Willem Vaarzon Morel, Jaap Schlee en Mia Westerhof, terwijl Annemieke Harkema, Edith Sont en Francisca Tollenaar het zichtbare heden weergeven.

DE_PEEL_OP_PAPIER-007

Wim Worm, Bokkenrijders, Oost-Indische inkt op papier, 70 x 90 cm

De tentoonstelling is samengesteld door Frank Lubbers en duurt tot en met 20 september. Bij de tentoonstelling verschijnt de gelijknamige publicatie met een krachtige landschappelijke schets van Wilma Laarakker op de voorzijde.

Bovenstaand artikel is geschreven door ons NKvT-lid Edith Sont over de expositie ‘De Peel op Papier’ in Museum de Wieger in Deurne.
Het artikel is oorspronkelijk verschenen in het tijdschrift Palet in het augustus/september-nummer, jaargang 2015.